โครงการพื้นที่สุขภาวะผู้สูงอายุในจังหวัดสุรินทร์

เป็นโครงการที่มีการดำเนินงานอย่างต่อเนื่องผ่านความร่วมมือของหลายภาคส่วน (ศูนย์สุขภาพจิตที่ 9, อบจ.สุรินทร์, พมจ.สุรินทร์, มูลนิธิพัฒนาอีสาน และเครือข่ายพื้นที่) โดยเน้นการสร้างสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม การดูแลสุขภาพจิต และการฟื้นฟูสมรรถภาพผู้สูงอายุในชุมชน 

หลักการและเหตุผลของโครงการ มีสาระสำคัญดังนี้

1. วิกฤตประชากรสู่สังคมสูงวัยอย่างสมบูรณ์

  • จังหวัดสุรินทร์ก้าวเข้าสู่ สังคมสูงอายุอย่างสมบูรณ์ แล้ว 
  • สัดส่วนประชากรอายุ 60 ปีขึ้นไปเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง 
  • โครงสร้างประชากรวัยแรงงานที่คอยดูแลผู้สูงอายุลดลงอย่างมีนัยสำคัญ

2. ปัญหาสุขภาพและภาวะพึ่งพิงที่เพิ่มขึ้น

  • ผู้สูงอายุส่วนใหญ่เผชิญกับ โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) เช่น ความดันโลหิตสูง และเบาหวาน 
  • แนวโน้มผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง (ติดบ้าน ติดเตียง) เพิ่มสูงขึ้น 
  • ผู้สูงอายุขาดการเข้าถึงระบบบริการฟื้นฟูสมรรถภาพที่จำเป็นในระดับชุมชน 

3. ปัญหาสุขภาพจิตและความเหงาในชุมชน

  • เยาวชนวัยแรงงานย้ายถิ่นฐานไปทำงานต่างถิ่นเพื่อหารายได้
  • ผู้สูงอายุถูกทิ้งให้อยู่ตามลำพังหรืออยู่กับเด็กในสภาวะ ครอบครัวแหว่งกลาง
  • การขาดปฏิสัมพันธ์ในสังคมนำไปสู่ภาวะซึมเศร้าและความเสื่อมถอยทางสติปัญญา

4. สภาพแวดล้อมไม่เอื้อต่อความปลอดภัย

  • ที่อยู่อาศัยและพื้นที่สาธารณะในชุมชนยังไม่รองรับอารยสถาปัตยกรรม (Universal Design)
  • ความเสี่ยงต่อการเกิดอุบัติเหตุภายในบ้าน เช่น การลื่นล้ม มีสถิติสูงขึ้น
  • ระบบขนส่งและการเข้าถึงสถานพยาบาลในพื้นที่ห่างไกลยังคงเป็นอุปสรรค 

5. ความจำเป็นในการบูรณาการท้องถิ่น

  • งบประมาณและกลไกส่วนกลางมีข้อจำกัดในการดูแลอย่างทั่วถึง
  • จำเป็นต้องใช้กลไก กองทุนสุขภาพระดับท้องถิ่น และ อบจ. ในการขับเคลื่อน 
  • การสร้างเครือข่ายภาคประชาชนและ อสม. ช่วยให้การดูแลมีความยั่งยืนและตรงจุด 

     

วัตถุประสงค์โครงการ

  • สร้างพื้นที่ต้นแบบ: พัฒนาพื้นที่และสิ่งแวดล้อมที่ปลอดภัยเอื้อต่อสุขภาวะผู้สูงอายุ
  • ลดภาวะพึ่งพิง: ส่งเสริมการฟื้นฟูสมรรถภาพทางกายเพื่อลดสัดส่วนผู้สูงอายุกลุ่มติดเตียง
  • สร้างความเข้มแข็งเครือข่าย: พัฒนาศักยภาพญาติ อสพ. และอาสาสมัครบริบาลท้องถิ่น
  • ยกระดับจิตใจ: ลดอัตราภาวะซึมเศร้าและความโดดเดี่ยวของผู้สูงอายุในชุมชน 

กลุ่มเป้าหมาย

  • กลุ่มติดสังคม (ADL \(\ge \) 12): ผู้สูงอายุทั่วไปที่ช่วยเหลือตัวเองได้ดี มุ่งเน้นกิจกรรมป้องกันและส่งเสริม
  • กลุ่มติดบ้าน (ADL 5-11): ผู้สูงอายุที่เริ่มมีข้อจำกัด มุ่งเน้นการฟื้นฟูกายภาพบำบัด
  • กลุ่มติดเตียง (ADL \(\le \) 4): ผู้สูงอายุภาวะพึ่งพิง มุ่งเน้นการดูแลระยะยาว (Long Term Care)
  • ผู้ดูแล (Caregiver): สมาชิกในครอบครัว อสม. และแกนนำสุขภาพใน

กิจกรรมหลัก (5 กิจกรรมขับเคลื่อน)

กิจกรรมที่ 1: การพัฒนาศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตและส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุ

กิจกรรมที่ 2: โครงการฝึกอบรมบุคคลในครอบครัวและแกนนำสุขภาพ

กิจกรรมที่ 3: ระบบคัดกรองสุขภาพเชิงรุก 12 ด้าน

กิจกรรมที่ 4: การจัดตั้งศูนย์ฟื้นฟูสุขภาพสุขใจใกล้บ้าน

กิจกรรมที่ 5: โครงการจัดบริการสาธารณสุขและบริบาลท้องถิ่น

 

โดยมีโครงการและกิจกรรมหลักที่สำคัญดังนี้:

โครงการ/กิจกรรมสำคัญด้านสุขภาวะผู้สูงอายุสุรินทร์

  • การสร้างความเข้มแข็งทางใจและสร้างสุข (ปี 2567): ศูนย์สุขภาพจิตที่ 9 จัดประชุมปฏิบัติการในพื้นที่นำร่อง เช่น ศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตและส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุนอกเมือง โดยมุ่งพัฒนาแกนนำ, อสม., และผู้สูงอายุ ให้มีความรอบรู้ด้านสุขภาพจิต (Health Literacy)
  • การขับเคลื่อนงานกองทุนฟื้นฟูสมรรถภาพฯ: กองทุนฟื้นฟูสมรรถภาพจังหวัดสุรินทร์ ภายใต้ อบจ.สุรินทร์ มีภารกิจหลักในการจัดทำโครงการดูแลคนพิการ ผู้สูงอายุ และผู้ป่วยระยะที่จำเป็นต้องฟื้นฟูสมรรถภาพ
  • ศูนย์ฟื้นฟูสุขภาพสุขใจใกล้บ้าน: มีโครงการสนับสนุนการจัดตั้งศูนย์ฟื้นฟูฯ ในพื้นที่เพื่อให้บริการฟื้นฟูใกล้บ้านผู้สูงอายุ
  • การฝึกอบรมผู้ดูแล (Caregiver): มีการจัดการฝึกอบรมบุคคลในครอบครัวผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง (รุ่นที่ 2 ปี 2568) เพื่อพัฒนาทักษะการดูแล
  • การพัฒนาพื้นที่ต้นแบบ (Active City/Health Station): ความร่วมมือระหว่าง มูลนิธิพัฒนาอีสาน และชุมชน (เช่น ชุมชนศาลาลอย) ในการทำพื้นที่เรียนรู้ และการตั้ง จุดคัดกรองสุขภาพ (Health Station) ในชุมชน 

แนวทางการขับเคลื่อน (Policy)

เป้าหมายและผลลัพธ์

  1. GOAL: สุขเพียงพอ ชะลอชรา ชีวายืนยาว
  2. Age-Friendly Environment: สนับสนุนการปรับสภาพแวดล้อมที่อยู่อาศัยให้ปลอดภัยต่อผู้สูงอายุ
  3. Wellness Plan: การส่งเสริมสุขภาพกลุ่มผู้สูงอายุตั้งแต่กลุ่มสุขภาพดีจนถึงกลุ่มติดเตียง